علوم و فنون يونان و روم فقط به وسيله اعراب در اروپا انتشار يافته ، تا مدت پنجصد سال مدارس اروپا روى كتب و مصنفات آن‌ها داير بوده و همان‌ها بودند كه اروپا را علما و عملًا و نيز در اخلاق تربيت كرده داخل در طريق تمدن نمودند . ما وقتى كه به تحقيقات علمى و اكتشافات فنى آنان نظر مىافكنيم مىبينيم هيچ ملتى نيست كه در اين مدت قليل زياده از آن‌ها ترقى كرده باشد ، از دقت در صنايع و حرف ( حرفه‌ها ) آن‌ها ثابت مىشود كه در آن صنايع بدايعى موجود است كه طرف نسبت با صنايع ديگران نيست . تأثيرى كه اين تمدن نسبت به تمدن اروپا بخشيده است ، قابل بسى توجه مىباشد ، ليكن اثر آن در مشرق بيشتر و به درجه‌اى است كه در هيچ عصرى براى هيچ قومى ميسر نشده چنين آثار عظيم الشانى از خود به يادگار بگذارد . . . ممالكى را كه اعراب فتح نموده بودند ، اقوام مختلفى فاتحى ، آن ممالك را از دست آن‌ها خارج ساخته ، اما تمدنى كه آن‌ها سنگ بنياد آن را گذاشته بودند هيچ قوم فاتحى نتوانست آن را از ميان برداشته تمدن ديگرى به جاى آن برقرار سازد . بلكه تمام آن اقوام ، مذهب ، قانون و فنون ، صنعت ، حرفت ، و بسيارى از آن اقوام هم مخصوصاً زبان آن‌ها را اختيار نمودند ، و شريعت محمدى كه در اين ممالك انتشار يافته بوده غير قابل تغيير گرديد و چنين مىنمايد كه براى